Aquae Calidae: Binlerce Yıllık Termal Kaynak

Aquae Calidae, Latince „sıcak sular” demektir. Vikipedi'ye göre yerleşim bugünkü Burgas sınırları içinde, Vetren ve Banevo mahallelerinin topraklarında kalır; Ortaçağ kaynaklarında Terma ve Thermopolis adlarıyla geçer. Arkeolojik buluntular kaynağın şifalı özelliğinin Neolitik çağdan beri bilindiğini, yakınında 6.–5. bin yıla ait üç yerleşim kurulduğunu gösterir. Traklar M.Ö. 1. bin yılın ortasında kaynağı „Üç Nimfe Tapınağı”na dönüştürmüştür.

Roma'dan Ortaçağ'a

Roma yönetiminde Trajan döneminde (98–117) komşu Anchialos bölgenin idari merkezi seçilmiş, hamamlar iki büyük havuzla genişletilmiştir. Aynı sıralarda yapılan Via Pontica üzerinde, hamamların yanında Aquae Calidae adlı bir yol istasyonu kurulmuştur; ad, Peutinger haritasında da yol istasyonu olarak görünür. Septimius Severus döneminde (209–211) burada üç yıl süren özel şenlik ve oyunlar düzenlendiği, İmparator Justinianos'un ise çevreye sur ördürdüğü kaynaklarda geçer. Han Tervel'in 708'de II. Justinianos'u bu yörede yendiği anlatılır. 1206'da Flandre'lı Henri kenti ele geçirip yaktığında Thermopolis bir daha toparlanamamış; hamamlar ise yeniden onarılmıştır.

Osmanlı dönemine ait iz, Vikipedi'ye göre Kanuni Sultan Süleyman'dır: 1562'de gut tedavisi için hamama gelmiş, yarı yıkık Bulgar havuzlarının üzerine yeni bir hamam yaptırmıştır; „Sultan Hamamı” bugüne ulaşmıştır. Yakındaki yerleşim o yıllarda Türkçe ılıca sözcüğünden Лъджа (Lıdja) adını almış, 20. yüzyılda sırasıyla Banya ve Banevo olmuştur.

Bugünkü kompleks

İlk bilimsel kazıyı 1910'da Bogdan Filov yapmıştır. 2008'den sonra büyük ölçekli çalışmalar başlamış, Temmuz 2011'de yaklaşık 36.000 m²'lik alan „Aquae Calidae – Thermopolis” arkeolojik koruma alanı ilan edilmiştir. Restore edilen müze kompleksi 18 Eylül 2015'te açılmıştır. Kompleksin kendi sitesi; Terma'nın sur kalıntılarını, 1. yüzyıla tarihlenen Roma hamamını (ılık ve soğuk havuzlarıyla), yürüyüş geçitlerinden gezilen kalıntıları, altın sikke, takı ve kurşun mühür gibi buluntuların sergilendiği katı ve restore edilmiş Süleyman Hamamı'nı anlatır.

• Kalıntılar doğrudan değil, kurulan yürüyüş geçitlerinden izlenir; ziyaret sergi, sanal bölge ve antik kalıntılar diye sıralanan bir akış izler
• Süleyman Hamamı'nda üç boyutlu yansıtmalı bir film, Trak efsanesinden Osmanlı dönemine uzanan tarihi anlatır
• Bulgarca adlar: Акве Калиде (antik ad), Термопол (Ortaçağ adı), Бургаски минерални бани (bugünkü mahalle adı)

Kaynak: Aquae Calidae müze kompleksi, resmî site — http://www.aquae-calidae.com/ ; Vikipedi (bg), „Акве Калиде” — https://bg.wikipedia.org/wiki/Акве_Калиде ; Vikipedi (en), „Aquae Calidae, Bulgaria” — https://en.wikipedia.org/wiki/Aquae_Calidae,_Bulgaria . Erişim: 2026-10-07.