Anchialos: Tuzun Yanındaki Antik Şehir

Anchialos (Αγχίαλος), Bulgarca Vikipedi'ye göre bugünkü Pomorie'nin antik dönemdeki yerleşimidir; eski çağlarda iki Yunan kolonisi, Apollonia Pontica (Sozopol) ile Mesambria Pontica (Nesebar) arasında yer alırdı. Adın kökeni Yunancadır: Bulgarca Vikipedi bunu 'tuza yakın' diye açıklar ve adı, kentin gelişiminde tuz üretiminin önemine bağlar; İngilizce Vikipedi ise aynı kökü 'denize yakın' diye çevirir.

Ne zaman, kim kurdu?

Kuruluş tarihi kaynağa göre değişir. Pomorie Belediyesi'nin tarih sayfası, yazılı kayıtlara dayanarak Apollonia'lıların MÖ 6. yüzyılın ortasında Burgas Körfezi'nin kuzey ucunda Anchialos adlı bir kale yaptığını söyler; aynı sayfa bu kalenin tam yerinin saptanamadığını, bugünkü kentin kuzeydoğusunda denizin altında kaldığı varsayımının öne çıktığını ekler. Bulgarca Vikipedi MÖ 5. yüzyılın sonunda Apollonia'nın bir ticaret karakolu olarak kurulduğu görüşünü anar; bir başka görüş, Yaşlı Plinius'un önceden orada Mesa adlı bir kentin bulunduğunu bildirmesine dayanır. Madde iki görüşü de tartışmalı sayar. İngilizce Vikipedi ise kuruluşu MÖ 5. ya da 4. yüzyıla olası olarak yerleştirir. Bulgarca Vikipedi ayrıca 1980'lerde modern kentin yaklaşık 2 km güneyinde, demir çağından Helenistik döneme uzanan çanak çömlek parçalarıyla bir antik yerleşim kalıntısı bulunduğunu yazar.

Tuz yüzünden savaş

Strabon, MÖ 2. yüzyılın başında Apollonia ile Mesambria arasında çıkan savaşı anlatır; çatışmanın ana konusu Anchialos'un denetimiydi. Bulgarca Vikipedi'nin Mesambria maddesi bunu şöyle aktarır: Apollonia ikinci, daha küçük bir koloni olarak Anchialos'u kurup orada tuz üretmeye ve satmaya başlayınca Mesambria halkı kenti ve tuzlalarını ele geçirdi, ardından Apollonia'ya yürüdü; Apollonia, Istria ile ittifak kurarak savaşı kazandı. İngilizce Vikipedi de kentin Mesambria tarafından kısa süre ele geçirildiğini, sonra Apollonia'nın yeniden aldığını ve surlarını yıktığını yazar.

Roma döneminde bir liman kenti

MÖ 2.–1. yüzyılda bağımsız bir kent olarak ticaret merkezine dönüşen Anchialos'ta, MÖ 2. yüzyıldan kalma bir yazıt Mısır tanrıları Osiris ve Isis'e adanmış bir tapınağın varlığını gösterir. Bulgarca Vikipedi, 1960'lar ve 1980'lerdeki kazılara ve yazılı kaynaklara dayanarak MÖ 1. yüzyıl ile MS 4. yüzyıl arasında kentin Apollonia ve Mesambria'nın toplamından büyük olduğu sonucuna varır. Aynı madde Ovidius'un bir mektubunda kentin surlarını ve limanını övdüğünü, Domitianus'tan III. Gordianus'a kadar Roma imparatorlarının bastığı sikkelerde kalenin 'kapılı ve galerili üç katlı bir kale' olarak resmedildiğini yazar. Pomorie Belediyesi ise Roma döneminde Palaiokastro mevkiinde 'Ulpianon Anchialeon' adıyla bölgenin en büyük antik kentlerinden birinin kurulduğunu ve Ammianus Marcellinus'un buraya 'Büyük Şehir' dediğini aktarır. Çevrede yüzden fazla Trak höyüğünün belgelendiği, bunların arasında kubbeli bir mezarın (heroon) da bulunduğu Vikipedi'de geçer.

Yıkım, yeniden doğuş ve tuz

Vikipedi'ye göre kent 270'te Gotlar tarafından yıkıldı ve III. yüzyıl sonunda Diocletianus'un reformlarıyla Haemimontus eyaletine bağlandı. 584'te Avar ve Slavlar kenti ele geçirip surlarını yıktı; 590'da İmparator Mauricius kenti yeniden kurdu. Belediyenin sayfası, kentin 740 dolaylarında bir doğal afetle yıkıldığını ve kalıntılarının bugün deniz seviyesinin altında kaldığını, yeniden kurulan kentin eski mahallenin bugünkü zeminine oturduğunu yazar. Ortaçağda Bulgarlar ile Bizans arasında defalarca el değiştirdi; Ağustos 917'deki savaşta (belediye sayfası Akheloos Nehri savaşı, İngilizce Vikipedi Anchialos Muharebesi der) Çar Simeon'un ordusu Bizans ordusunu yendi. Osmanlı döneminde Ahyolu adıyla bir kaza merkezi olan kent, belediyeye göre 15.–19. yüzyıllarda imparatorluğun tuz üretiminde iki büyük merkezinden biriydi (diğeri Selanik). 30 Temmuz 1906'da çıkan yangınla harabeye döndü; 1934'te Pomorie adını aldı.

• Ad: Anchialos; Bulgarca Анхиало, bugünkü Pomorie.
• Komşular: Apollonia Pontica (Sozopol) ve Mesambria Pontica (Nesebar).
• Kuruluş: MÖ 6. yüzyıl ortası (belediye), MÖ 5. yüzyıl sonu (bg Vikipedi) ya da MÖ 5.–4. yüzyıl (en Vikipedi).
• Kapak fotoğrafı: Anchialos nekropolündeki Trak kubbeli mezar höyüğü (Commons açıklaması).

İlgili makaleler: Pomorie: Tuz, Şifalı Çamur ve Manastır; Pomorie Merkezi: Dar Bir Yarımadada Kasaba Hayatı; Pomorie Gölü: Tuz, Çamur ve Kuşlar; Mesembria: İki Limanlı Antik Kentin Hikâyesi.

Kaynak: Vikipedi (bg), „Анхиало” — https://bg.wikipedia.org/wiki/Анхиало ; Vikipedi (bg), „Месамбрия Понтика” — https://bg.wikipedia.org/wiki/Месамбрия_Понтика ; Wikipedia (en), „Pomorie” — https://en.wikipedia.org/wiki/Pomorie ; Pomorie Belediyesi, „История на Поморие” — https://www.pomorie.bg/obshtina-pomorie/istoriya-na-pomorie/ . Erişim: 2026-10-08.