Veleka Nehri: Strandzha'nın Yeşil Damarı
Photo: Pudelek (Marcin Szala) / CC BY-SA 3.0 — Wikimedia Commons
Türkiye topraklarında doğup Sinemorets'te Karadeniz'e ulaşan Veleka, 147 km ile Strandzha'nın en uzun akarsuyu; ağzı ayrıca korunan bir alan.
Veleka (Велека), Strandzha'nın en uzun ve en büyük akarsuyudur; toplam uzunluğu 147 km'dir. Park yönetiminin anlatımına göre nehir Türkiye tarafındaki Demirkapu Tepesi yöresinde doğar, Bulgaristan'a dar boğazlardan girer ve Sinemorets köyünde Karadeniz'e ulaşır.
Yukarı havzada Veleka sert bir dağ nehridir: yatak kayalık, akıntı hızlı, eşik ve çağlayan çok; kıyılar dik, yer yer uçurumludur. Mladejka Nehri'nin katıldığı yerden sonra tablo değişir. Vadi genişler, eğim keskin biçimde düşer, nehir belirgin menderesler çizer. Aşağı kesimde ilkbahar suları kıyıdaki ormanları ve çayırları mevsimlik olarak basar; bu da longoz tipinde bir sulak alan oluşturur.
Ağız bölgesi
Nehrin denize kavuştuğu yer, 1.511 hektarlık "Veleka Ağzı" koruma alanıdır. Alan nehir vadisini, yaklaşık 500 m uzunluğundaki kum dilini ve kıyı şeridinin bir bölümünü kapsar. Park yönetimi, Ropotamo ve Kamçiya ile rekabetine rağmen Veleka ağzını Bulgaristan Karadeniz kıyısının kuşkusuz en manzaralı köşesi sayar. Sarı nilüfer (Nuphar lutea) park sınırları içinde yalnızca burada görülür.
Üstten Via Pontica göç koridoru geçtiği için yuvalama dönemi dışında kışlayan ya da konaklayan kuşlar çeşitlidir; küçük karabatak ve kuğu bunlar arasında sayılır. Park yönetimi nehirde 32 balık türü saptandığını, yılan balığının Bulgaristan Kırmızı Kitabı'na girdiğini yazar.
- Aşağı kesimde nehir, ağızdan itibaren yaklaşık 8 km boyunca küçük teknelere uygundur; su turizmi bu bölümde yoğunlaşır
- Yukarı havzaya Kovaç ve Petrova niva mevkileri ya da Stoilovo köyü yönünden yaklaşılır
- Kuş gözlemi için kaynaklar yuvalama dönemi dışındaki ayları, yani kışlama ve göç dönemlerini öne çıkarır
- Bulgarca'da nehir река (reka), nehir ağzı устие (ustie) denir; tabelalarda "Устие на р. Велека" ifadesi bu koruma alanını gösterir
Kaynak: Strandzha Doğal Parkı Müdürlüğü, „Реки и води” — https://www.strandja.bg/bg/info/35-reki-i-vodi ve „Защитени местности” — https://www.strandja.bg/bg/info/38-zashtiteni-mestnosti ; Vikipedi (en), „Veleka River” — https://en.wikipedia.org/wiki/Veleka_River . Erişim: 2026-10-08.
Metin lisansı: Bu yazının metni, Vikipedi'den (CC BY-SA 4.0) alınan bilgilerden Türkçe olarak uyarlanmıştır; özetlenmiş ve yeniden yazılmıştır, yani DEĞİŞTİRİLMİŞTİR. Aynı lisans koşulu (share-alike) gereği bu yazı da CC BY-SA 4.0 lisansıyla sunulur: https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/deed.tr. Kaynak sayfalar yukarıdaki "Kaynak:" satırındadır.
