Vaya Gölü: Burgas'ın Batısındaki Sığ Liman Gölü

Burgas Gölü, eski ve halk arasındaki adıyla Vaya, Bulgarca Vikipedi'ye göre kentin batısındaki sığ bir liman gölüdür; Mandra Barajı 1963'te yapıldıktan sonra Bulgaristan'ın en büyük doğal gölü sayılır. Madde uzunluğunu 9,6 km, genişliğini 2,5 ile 5 km arasında, yüzölçümünü yaklaşık 28 km² olarak verir. Göl 29 Haziran 1942'ye kadar Vayaköy ya da Vaya adıyla anılırdı. Karadeniz'den Kumluka kum seti ayırır; ikisi dar, kapaklı bir kanalla bağlanır.

Bataklıktan şehir kıyısına

Vikipedi gölü, deniz seviyesinin yükselmesiyle nehir ağızlarının su altında kalması sonucu oluşan bir liman gölü olarak anlatır. Geç ortaçağdan sonra deniz çekilince körfezin en batı kesimi nehirlerin getirdiği tortuyla bataklaştı; Vayaköy ve Yazekliysko bataklıkları denen bu sulak alanlar, nehirler biraz yükselince ya da doğudan deniz rüzgârı esince geçilemez hâle gelirdi. Madde, Fransız gezgin Laffite-Clavé'nin 1784'te körfeze Burgas adını veren ilk yazarlardan olduğunu, gölü de şehrin batısındaki Burgas gölü diye andığını belirtir.

Kurtuluştan sonra bataklıklar kentin bu yöne büyümesini yavaşlattı. Kurutma çalışmaları 1921'de başladı; Yazekliysko bataklığını çevreleyen kanalın kazılması mülteci kredisiyle 1928'e kadar sürdü. Kıyıların taşla güçlendirilmesi 1940'ların ikinci yarısında yapıldı; 1980'lerde Akatsiite ve Pobeda mahallelerinin çevre yolu yapılırken gölün doğu kıyısı tamamen taşla kaplandı.

Koruma statüleri ve su

Gölün batı kesiminde Aytos Nehri ve Chukarka Nehri göle dökülür. Vikipedi'ye göre bu kesimde 1973'te önce 75 hektarlık 'Vaya' koruma alanı ilan edildi; bugün alan gölün yaklaşık %12'sini kapsar. Aynı madde gölün 1989'da BirdLife International tarafından Önemli Kuş Alanı, 1998'de CORINE alanı ve 2003'te Ramsar Sözleşmesi kapsamında uluslararası öneme sahip sulak alan ilan edildiğini yazar. Suyun tuzluluğu binde 4 ile 11 arasındadır ve mevsime, yıla göre belirgin dalgalanır; göl çoğunlukla nehir suyuyla beslenir, Mandra Gölü'nden de tatlı su aktarılır. Dibi killi tortuyla kaplıdır, kuzeybatısında balık havuzları bulunur ve göl şaranla balıklandırılır.

Kuşlar ve kıyı bitkileri

Via Pontica göç yolu gölün üzerinden geçer. Bulgarca Vikipedi gölde iki yüz kırkın üzerinde kuş türü saptandığını ve bunların önemli bir bölümünün Bulgaristan Kırmızı Kitabı'nda yer aldığını yazar (madde içinde iki farklı rakam geçtiği için kesin sayı vermiyoruz). Göç sırasında tepeli ve ak (pembe) pelikanlar için önemli bir dinlenme noktası olduğu, kışın ise dünya çapında tehdit altındaki tepeli pelikanın ve kızıl boyunlu kazın gözlendiği belirtilir; kapak fotoğrafı gölde toplanmış bir pelikan sürüsünü gösterir. Kıyılar kamış ve hasır otundan oluşan yeşil bir kuşakla çevrilidir; batı ve kuzeybatıda bu kuşak geniş kamışlıklar oluşturur. Maddenin ekoloji bölümü gölün üç yandan kentle çevrili olduğunu, yakındaki rafineriden ve tarım ilaçlarından kaynaklanan kirlilik baskısı altında bulunduğunu da açıkça yazar.

• Ölçü: yaklaşık 9,6 km uzunluk, 2,5–5 km genişlik, yaklaşık 28 km² (Vikipedi).
• Ad: 1942'ye kadar Vayaköy ya da Vaya; bugünkü resmî adı Burgas Gölü.
• Koruma: Vaya koruma alanı (1973), Önemli Kuş Alanı (1989), Ramsar (2003).
• Kısa sözlük: езеро (ezero) göl, коса (kosa) kum seti, пеликан (pelikan) pelikan demektir.

İlgili makaleler: Burgas Körfezi ve Üç Göl: Suyla Çevrili Şehir; Atanasovsko Tuz Gölü: Flamingoların ve Tuzun Diyarı; Mandra Gölü: Burgas'ın Güney Sulak Alanı; Poda Doğa Koruma Merkezi: Kuş Gözleminin Merkezi.

Kaynak: Vikipedi (bg), „Бургаско езеро” — https://bg.wikipedia.org/wiki/Бургаско_езеро ; Wikipedia (en), „Lake Burgas” — https://en.wikipedia.org/wiki/Lake_Burgas ; Wikipedia (en), „Burgas Lakes” — https://en.wikipedia.org/wiki/Burgas_Lakes . Erişim: 2026-10-08.