Tarator: Yaz Sıcağının Soğuk Çorbası

Tarator (таратор), Bulgaristan'ın geleneksel soğuk yaz çorbasıdır. İngilizce Vikipedi'ye göre genellikle yoğurt, salatalık, sarımsak, yağ ve tuzla yapılır; çoğunlukla dereotu ve ceviz de eklenir, kıvam su ile ayarlanır ve çorba soğuk servis edilir.

Komşu soğuk salatalar

Vikipedi'ye göre „tarator" adı Balkanlar'dan Levant'a uzanan bir yemek ailesine verilir; Balkanlar'daki çeşitlerde yoğurt ve ceviz sık görülür, Anadolu'da yoğurt, salatalık ve sarımsaklı karşılığı cacık adıyla bilinir. Bulgaristan'da çorba kıvamında servis edilebilir; daha koyu kıvamlı, süzme yoğurtlu kuzeni ise „snejanka" (снежанка) adıyla geçer.

Sofrada

• Mevsim: yaz yemeği (İngilizce Vikipedi: popüler bir yaz yemeği).
• Sözlükçe: кисело мляко = yoğurt, краставица = salatalık, орехи = ceviz

Adın ve tarifin yolculuğu

Bulgarca Vikipedi'ye göre bugün bildiğimiz yoğurtlu tarator Bulgaristan'da 20. yüzyılın ortalarında ortaya çıktı. O zamana kadar „tarator" adı daha çok sirke ile ceviz ya da tahine dayanan, Orta Doğu mutfağından Balkanlar'a gelmiş soğuk çorba ve soslar için kullanılıyordu. Aynı kaynağa göre Dimitar Marinov 1901'de yayımlanan bir etnografya derlemesinde iki tarator anlatır: oruç günlerine uygun, sirke ve suyla yapılan salatalık-sarımsak çorbası ile orucun dışında yoğurt eklenen biçimi. Günümüz tarifinin bilinen ilk basılı hâli ise 1956 tarihli bir ev hanımı yemek kitabında yer alır.

Vikipedi'ye (bg) göre sözcük, Nayden Gerov'un sözlüğünde Türkçeden geçmiş bir ad olarak kaydedilir; 1963 tarihli bir Bulgarca açıklamalı sözlük ise kökenini Fars-Türk olarak gösterir.

Servis ve çeşitler

Vikipedi'ye (bg) göre tarator çoğunlukla başlangıç olarak, bazen de ana yemeğin yanında garnitür ya da salata olarak yenir; derin tabak ya da kâsede kaşıkla servis edilir ve soğuk kalması için içine buz konabilir. Sıcak yaz günlerinde bazı kişiler onu mastika ya da rakının yanında „seyreltici" gibi içer; o durumda bardakta da sunulabilir.

• Salatalığın yerine kabak, kereviz, marul, havuç ya da olgun balkabağı kullanan çeşitler vardır; Bulgarca Vikipedi 1973 tarihli bir kitapta yedi ayrı tarator tarifi olduğunu yazar.
• Bulgarca Vikipedi'ye göre Rusça internet sitelerinde Bulgar taratoru çoğu kez „Bulgar okroşkası" diye tanıtılır; İran'daki benzeri mast-o-hiyar'da yoğurt sulandırılmadan çırpılır.

Kaynak: Wikipedia, „Tzatziki" (tarator yönlendirmesi) — https://en.wikipedia.org/wiki/Tarator ; Vikipedi (bg), „Таратор" — https://bg.wikipedia.org/wiki/Таратор . Erişim: 2026-10-08.