Sredets: Strandzha'ya Açılan Kasaba

Sredets (Средец), Burgas'ın yaklaşık 30 kilometre güneybatısında, Strandzha Dağı'nın eteğinde, Sredetska Nehri'nin sağ kıyısında kurulmuş bir kasabadır. Belediyenin kendi tanıtımına göre belediye toprakları Strandzha'nın kuzeybatı yamaçlarından Burgas Körfezi'nin batı kıyısı boyunca uzanan geniş ovaya yayılır; 32 yerleşimi ve yaklaşık bin kilometrekarelik alanıyla kendini ülkenin en geniş belediyelerinden biri olarak tanıtır.

Karabunar'dan Sredets'e

Yerleşim yazılı kaynaklarda ilk kez 1595 tarihli bir seyahatnamede, Türkçede “kara kuyu” demek olan Karabunar adıyla geçer. Belediyenin tarih bölümü, Evliya Çelebi'nin 1651'de burada develer ve binlerce baş hayvan için yer ayrılmış bir kervansaray bulunduğunu yazdığını, İsveç Kralı XII. Karl'ın da 1713'te İstanbul yolunda aynı handa geceleme yaptığını kaydeder. Ad 1934'te Sredets (Средец) olarak değiştirildi; 1950'de Grudovo adı verildi, 23 Ocak 1993'te eski ad geri döndü. Kasaba statüsü 1960'a dayanır.

Kasabanın eski çekirdeği bugünkü merkezde değildi. Kaleto (Калето) denen geç antik ve ortaçağ kalesi merkezin yaklaşık iki kilometre güneybatısındadır; beşinci yüzyılın sonu ile altıncı yüzyılın başında yapılmış, dokuzuncu ve onuncu yüzyıllarda “nehir kalesi” anlamına gelen Potamukastel adıyla parlamıştır. Kale on birinci yüzyılda yıkılıp on ikinci yüzyılda yeniden kurulmuş; Osmanlı döneminde halk yavaş yavaş kaleyi bırakıp doğuya, bugünkü kasabanın bulunduğu yere yerleşmiştir.

Karabunar 1762'de altı yüz haneyle bölgenin büyük köylerinden biriydi; Sofroniy Vrachanski 1792–1793 arasında burada öğretmenlik yaptı. 1795–1796 veba salgınından sonra köyde yüzelli ev kaldı, 1800'de Kırcali çeteleri yerleşimi yağmalayıp yaktı. Belediye anlatısı ayrıca 1858'de bir sultan fermanıyla eski ibadet yerinin yerine Vsehsvyati (Всех Святих) kilisesinin yapıldığını, 1868'de Vasil Levski'nin köyden geçtiğini, yerleşimin 16 Şubat 1878'de Rus 93. Irkutsk Alayı tarafından kurtarıldığını ve kurtuluştan sonra Karabunar'ın kaza merkezi olduğunu kaydeder.

Gezerken akılda tutulacaklar

• Kaleto için merkezden çıkmak gerekir; tepe açık arazidedir, yürüyüşü gün ışığının bol olduğu mevsim ve saatlere göre planlamak mantıklıdır
• Kasabanın kültür hayatı Probuda (Пробуда) çitalişte etrafında toplanır; belediyenin bildirdiğine göre kurumun iki kütüphanesi vardır
• Strandzha eteklerine uzanan bir günlük hat düşünenler için Sredets ara durak olarak planlanabilir
• Kısa sözlük: кале – kale (Türkçeden geçmiş sözcük), читалище – halk kültür evi, Кара бунар – kara kuyu

Kaynak: Община Средец, “За общината” (https://www.sredets.bg/obshchina-sredetc/za-obshchinata/), erişim 2026-10-05; Wikipedia, “Sredets, Burgas Province” (https://en.wikipedia.org/wiki/Sredets,_Burgas_Province), erişim 2026-10-05, kale bilgisinin çapraz doğrulaması için.