Kukeri: Maskeli Kış Ritüeli

Kukeri (кукери), maskeli ve çıngıraklı erkeklerin köy ve kasaba sokaklarını dolaşarak kötü güçleri kovduğu, yılın bereketli ve sağlıklı geçmesini dilediği geleneksel bir ritüeldir. Burgas Bölge Tarih Müzesi'nin anlatımına göre kukeri oyunları Sirni Zagovezni dolaylarında, Paskalya öncesi oruç döneminin başlamasından bir hafta önce oynanır; kilise takviminde tarih her yıl değiştiği için gün ya da ay sabit tutulmaz. Âdet en çok Doğu ve Güney Trakya, Sredna Gora, Rodoplar ve Kuzeydoğu Bulgaristan'da yaygındır.

Kostüm ve roller

Müze metnine göre kostümler keçi ya da koyun postundan yapılır ve farklı büyüklükte çıngıraklarla süslenir. Başa takılan maskeler keçi, koç ya da öküz gibi hayvanları andırır; boynuz, diş ve kuş tüyleriyle bezenir. Kimi kukeriler yüzünü isle karartıp yanaklarını parlak kırmızıya boyar. Gruptaki bazı oyuncular gelin ile güvey, Çingene, polis, nine, doktor, papaz ya da berber gibi giyinir; gelin veya nine kumaş, ağaç ya da su kabağından yapılmış bir „bebek" taşır. Katılımcılar ahşap kılıç, topuz ya da ucuna bez bağlı uzun bir sırık taşıyabilir. Geleneksel olarak yalnız erkekler kuker olur; son yıllarda kadınların da maskelendiği belirtiliyor.

Günün akışı

Gün erkenden hazırlıkla başlar; bazı yerlerde grup kimse tanımasın diye gizlice giyinir. Gün doğarken ekip yerleşimin merkezine gider ve tarla sürmeyi ile tohum atmayı taklit eden bir eylem yapar. Ardından sokaklar dolaşılır, avlulara girilir, çıngıraklar gürültüyle çalınır, ev sahipleriyle şakalaşılır ve gayda ile tapan eşliğinde özel bir dans oynanır. Sonunda ev halkı grubu para, meyve, pastırma, yumurta ya da başka yiyeceklerle karşılar.

Gelenek nasıl okunur

• Gün adı bölgeye göre değişir: Kukerovden, Kukovden, Starçovden ya da Cumalovden gibi gün adları da kullanılıyor
• Maske ve kostüm bölgeden bölgeye değişir; tek bir „doğru" kukeri görünümü yoktur
• Sesin işlevi merkezdedir: çıngırak gürültüsü kötülüğü uzaklaştırma amacı taşır
• Mevsim: kış sonu ile ilkbahar başı; gelenek tarihi bir ritüel olarak okunmalı, kesin bir gün aranmamalı
• Sözlükçe: кукер = kuker (ritüel katılımcısı), чанове = çıngıraklar, гайда = gayda

Kaynak: Burgas Bölge Tarih Müzesi, „Кукери" — https://burgasmuseums.bg/bg/encdetail/kukeri-298 ; „Кукери – ролева игра" — https://burgasmuseums.bg/bg/encdetail/kukeri-roleva-igra-301 ; Wikipedia, „Kukeri" — https://en.wikipedia.org/wiki/Kukeri . Erişim: 2026-10-05.